В корзину
Купить в 1 клик
Бесплатная доставка Новой Почтой
Отправка на следующий рабочий день
Отправка на следующий рабочий день
Описание
2011г.
Количество страниц: 592
В книге Когнитивная психология. 6-е изд. Солсо последовательно и целостно излагаются теоретические и эмпирические основы когнитивной психологии, представлен ясный, убедительный анализ таких важнейших разделов данной предметной области, как репрезентация знаний, обработка информации и когнитивная нейронаука. Предлагаемое вниманию читателей издание является полностью переработанным, особое внимание уделено одной из прогрессивных научных областей — нейропознанию, оказывающей существенное влияние на современное понимание человеческой психики. Кроме того, в качестве доказательств когнитивных теорий представлены данные новейших нейрокогнитивных исследований. Книга Солсо существенно дополнена современной информацией по физиологии и смежным темам, включая последние достижения технологий нейрокогнитивного отображения. Адресована студентам, аспирантам, преподавателям факультетов и отделений психологии вузов, а также всем, кто интересуется функционированием разума.
Оглавление книги
Предисловие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Студенту . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Преподавателю . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Глава 1. Введение в когнитивную психологию . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Что такое когнитивная психология? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Модель обработки информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Сфера когнитивной психологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Восприятие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Воображение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Язык . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Мышление и формирование понятий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Человеческий и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Краткая история когнитивной психологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Первые представления о мышлении . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Познание в эпоху Возрождения и после нее . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Когнитивная психология: начало XX столетия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Когнитивная психология сегодня . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Концептуальная наука и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Когнитивные модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Компьютерная метафора и человеческое познание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Когнитивная наука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Нейронаука и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Параллельная распределенная обработка (PDP) и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Эволюционная когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Глава 2. Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Исследование и картирование мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 XXI век — наука о мозге . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Проблема психики и тела . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 Когнитивная психология и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Нервная система . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Нейрон . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Головной мозг: от компартментализации к массовому действию . . . . . . . 64 Анатомия головного мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Современные методы нейрофизиологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Отображение магнитного резонанса и эхо=планарная томография . . . . . 74 Компьютерная аксиальная томография . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 Позитронно=эмиссионная томография . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 История о двух полушариях . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 Когнитивная психология и науки о мозге . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Глава 3. Восприятие и внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Вычислительный мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Ощущение и восприятие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Иллюзии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Предшествующее знание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Сенсорная предрасположенность мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Объем восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Иконическое хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Влияние задержки подсказки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Эхоическое хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Функции сенсорных хранилищ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Пропускная способность и избирательность внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Слуховые сигналы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Модели избирательного внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Модель с фильтрацией (Бродбент) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Модель делителя (Трейсман) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Зрительное внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Автоматическая обработка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Нейрокогнитология внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Внимание и человеческий мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Внимание и ПЭТ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Глава 4. Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Теории восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 Распознавание зрительных паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Зрение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Субъективная организация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Теория гештальта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Канонические перспективы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Принципы обработки информации: «снизу вверх» и «сверху вниз» . . . . . . 144
Сравнение с эталоном . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Теория геонов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Метод предварительной подготовки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Подетальный анализ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Движения глаз и восприятие паттерна . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Прототипное сравнение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Абстрагирование зрительной информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Псевдопамять . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Теория прототипов: центральная тенденция и частота признаков . . . . . 160 Восприятие формы: интегрированный подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Распознавание паттернов экспертами . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Распознавание образов в шахматах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Роль наблюдателя в распознавании паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Глава 5. Сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 История изучения сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Когнитивная психология и сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Эксплицитная и имплицитная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Исследования с подготавливающими стимулами . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Нейрокогнитивные исследования: сон и амнезия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 Сознание как научный конструкт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Ограниченная пропускная способность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Метафора новизны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Метафора прожектора . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Метафора интеграции: театр в обществе разума . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 Современные теории сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Модель отдельных взаимодействий и сознательного опыта Шактера . . . 187 Теория общего рабочего пространства Баарса . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 Функции сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 Глава 6. Мнемоника и эксперты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Король из Техаса в паре с королем Полом Баньяном из Миннесоты . . . . . 196 Мнемонические системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Метод размещения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Система «слов=вешалок» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Метод ключевых слов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Организующие схемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Воспроизведение имен . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Воспроизведение слов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Выдающиеся мнемонисты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Ш.: Лурия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 V. P.: Хант и Лав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 Другие примеры . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
Эксперты и мастерство . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 Н. О.: исследование на примере художника — Солсо; Майалл и Чаленко . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Структура знания и мастерство . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Теоретический анализ мастерства . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 Глава 7. Память: структуры и процессы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Кратковременная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Нейрокогнитология и КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Рабочая память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Объем КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Кодирование информации в КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 Воспроизведение информации из КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Долговременная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Нейрокогнитология и ДВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 ДВП: структура и хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Сверхдолговременная память (СДВП) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Автобиографические воспоминания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 Ошибки памяти и свидетельские показания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Глава 8. Память: теории и нейрокогнитология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 Первые исследования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 Нейрокогнитология памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Два хранилища памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Место памяти в процессе познания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Модели памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Модель Во и Нормана . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Модель Аткинсона и Шифрина . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Уровень воспроизведения (УВ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Уровни обработки (УО): Крэйк . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Эффект соотнесения с собой (ЭСС) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 Эпизодическая и семантическая память: Тульвинг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 Коннекционистская (PDP) модель памяти: Румельхарт и Мак=Клелланд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Глава 9. Репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 Семантическая организация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 Ассоцианистский подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 Организующие переменные: Бауэр . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
Когнитивные модели семантической памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Теоретико=множественные модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Модель сравнительных семантических признаков . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Сетевые модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Пропозициональные сети . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 Репрезентация знаний — нейрокогнитивистская позиция . . . . . . . . . . . . . . . . 316 Поиск неуловимой энграммы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 О чем говорят нам больные амнезией, когда они забывают . . . . . . . . . . . . 317 Знание «что» и знание «как» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Таксономия структуры памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Память: консолидация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 Коннекционизм и репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Глава 10. Мысленные образы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Исторический обзор . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 Образы и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Гипотеза двойного кодирования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 Концептуально=пропозициональная гипотеза . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Гипотеза функциональной эквивалентности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 Нейрокогнитивные данные . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Когнитивные карты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Мысленные карты: где я? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Синестезия: звучание цвета . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 Глава 11. Язык (I): структура и абстракции . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 Язык: познание и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 Лингвистика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 Лингвистическая иерархия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 Фонемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Морфемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 Синтаксис . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 Теория грамматики Хомского . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 Трансформационная грамматика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Психолингвистические аспекты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Врожденные способности и влияние окружения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Гипотеза лингвистической относительности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Когнитивная психология и язык: абстрагирование лингвистиче= ских идей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 «Война призраков»: Бартлетт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 «Муравьи ели желе»: Брансфорд и Франкс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374
Знание и понимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 «Мыльная опера», «воры» и «полиция» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 Кинч и ван Дейк: «Копы и штрафные квитанции» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Модель понимания: Кинч . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 Пропозициональная репрезентация текста и чтения . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 Язык и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 Глава 12. Язык (II): слова и чтение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 Объем восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 Обработка текста: регистрация движений глаз . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 Лексические задачи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Опознание слов: когнитивно=анатомический подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 Понимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 Глава 13. Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 Онтогенетическое развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 Нейрокогнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 Сравнительное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Ассимиляция и аккомодация: Пиаже . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 Разум в обществе: Выготский . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 Выготский и Пиаже . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 Нейрокогнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 Развитие нервной системы в раннем возрасте . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 Окружение и развитие нервной системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 Исследования латерализации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 Интеллект и способности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Развитие навыков приобретения информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 Память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 Познание «высшего порядка» у детей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 Формирование прототипа у детей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 Глава 14. Мышление (I): формирование понятий, логика и принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459 Мышление . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 Формирование понятий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Ассоциация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 Проверка гипотез . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463
Логика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 Умозаключения и дедуктивное рассуждение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 Формальное мышление . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 470 Принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 Индуктивное рассуждение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 Принятие решений в «реальном мире» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 478 Рассуждение и мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482 Оценка вероятностей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 Фреймы решения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 487 Репрезентативность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 Теорема Байеса и принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 Принятие решений и рациональность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 Глава 15. Мышление (II): решение задач, творчество и человеческий интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 Решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 Гештальт=психология и решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 Репрезентация задачи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 Внутренняя репрезентация и решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 Творчество . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Творческий процесс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Творчество и функциональная устойчивость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 Творчество с точки зрения теории инвестирования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 Анализ творчества . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 512 Человеческий интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 Проблема определения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 Когнитивные теории интеллекта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 516 Нейрокогнитология и интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 Глава 16. Искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 Искусственный интеллект: начало . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 Компьютеры . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 Компьютеры и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 539 Искусственный интеллект и человеческое познание . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 Машины и разум: «имитирующая игра» и «китайская комната» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 «Имитирующая игра», или тест Тюринга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 «Китайская комната» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 Опровержение «китайской комнаты» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 Восприятие и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 Распознавание линий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 551 Распознавание сложных форм . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555
Язык и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559 ELIZA, PARRY и NETtalk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 560 Значение и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 563 Непрерывное распознавание речи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 Программа понимания языка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 Решение задач, игры и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 Компьютерные шахматы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 Искусственный интеллект и художественное творчество . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 572 Роботы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 Будущее искусственного интеллекта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 Искусственный интеллект и научные исследования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 581 Алфавитный указатель . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583
Количество страниц: 592
В книге Когнитивная психология. 6-е изд. Солсо последовательно и целостно излагаются теоретические и эмпирические основы когнитивной психологии, представлен ясный, убедительный анализ таких важнейших разделов данной предметной области, как репрезентация знаний, обработка информации и когнитивная нейронаука. Предлагаемое вниманию читателей издание является полностью переработанным, особое внимание уделено одной из прогрессивных научных областей — нейропознанию, оказывающей существенное влияние на современное понимание человеческой психики. Кроме того, в качестве доказательств когнитивных теорий представлены данные новейших нейрокогнитивных исследований. Книга Солсо существенно дополнена современной информацией по физиологии и смежным темам, включая последние достижения технологий нейрокогнитивного отображения. Адресована студентам, аспирантам, преподавателям факультетов и отделений психологии вузов, а также всем, кто интересуется функционированием разума.
Оглавление книги
Когнитивная психология. 6-е изд. Солсо
Предисловие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Студенту . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Преподавателю . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Глава 1. Введение в когнитивную психологию . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Что такое когнитивная психология? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Модель обработки информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Сфера когнитивной психологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Восприятие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Воображение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Язык . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Мышление и формирование понятий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Человеческий и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Краткая история когнитивной психологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Первые представления о мышлении . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Познание в эпоху Возрождения и после нее . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Когнитивная психология: начало XX столетия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Когнитивная психология сегодня . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Концептуальная наука и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Когнитивные модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Компьютерная метафора и человеческое познание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Когнитивная наука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Нейронаука и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Параллельная распределенная обработка (PDP) и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Эволюционная когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Глава 2. Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Исследование и картирование мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 XXI век — наука о мозге . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Проблема психики и тела . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Когнитивная нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 Когнитивная психология и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Нервная система . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Нейрон . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Головной мозг: от компартментализации к массовому действию . . . . . . . 64 Анатомия головного мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Современные методы нейрофизиологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Отображение магнитного резонанса и эхо=планарная томография . . . . . 74 Компьютерная аксиальная томография . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 Позитронно=эмиссионная томография . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 История о двух полушариях . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 Когнитивная психология и науки о мозге . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Глава 3. Восприятие и внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Вычислительный мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Ощущение и восприятие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Иллюзии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Предшествующее знание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Сенсорная предрасположенность мозга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Объем восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Иконическое хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Влияние задержки подсказки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Эхоическое хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Функции сенсорных хранилищ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Пропускная способность и избирательность внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Слуховые сигналы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Модели избирательного внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Модель с фильтрацией (Бродбент) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Модель делителя (Трейсман) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Зрительное внимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Автоматическая обработка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Нейрокогнитология внимания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Внимание и человеческий мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Внимание и ПЭТ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Глава 4. Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Теории восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 Распознавание зрительных паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Зрение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Субъективная организация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Теория гештальта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Канонические перспективы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Принципы обработки информации: «снизу вверх» и «сверху вниз» . . . . . . 144
Сравнение с эталоном . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Теория геонов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Метод предварительной подготовки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Подетальный анализ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Движения глаз и восприятие паттерна . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Прототипное сравнение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Абстрагирование зрительной информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Псевдопамять . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Теория прототипов: центральная тенденция и частота признаков . . . . . 160 Восприятие формы: интегрированный подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Распознавание паттернов экспертами . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Распознавание образов в шахматах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Роль наблюдателя в распознавании паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Глава 5. Сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 История изучения сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Когнитивная психология и сознание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Эксплицитная и имплицитная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Исследования с подготавливающими стимулами . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Нейрокогнитивные исследования: сон и амнезия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 Сознание как научный конструкт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Ограниченная пропускная способность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Метафора новизны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Метафора прожектора . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Метафора интеграции: театр в обществе разума . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 Современные теории сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Модель отдельных взаимодействий и сознательного опыта Шактера . . . 187 Теория общего рабочего пространства Баарса . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 Функции сознания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 Глава 6. Мнемоника и эксперты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Король из Техаса в паре с королем Полом Баньяном из Миннесоты . . . . . 196 Мнемонические системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Метод размещения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Система «слов=вешалок» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Метод ключевых слов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Организующие схемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Воспроизведение имен . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Воспроизведение слов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Выдающиеся мнемонисты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Ш.: Лурия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 V. P.: Хант и Лав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 Другие примеры . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
Эксперты и мастерство . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 Н. О.: исследование на примере художника — Солсо; Майалл и Чаленко . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Структура знания и мастерство . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Теоретический анализ мастерства . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 Глава 7. Память: структуры и процессы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Кратковременная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Нейрокогнитология и КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Рабочая память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Объем КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Кодирование информации в КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 Воспроизведение информации из КВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Долговременная память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Нейрокогнитология и ДВП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 ДВП: структура и хранение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Сверхдолговременная память (СДВП) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Автобиографические воспоминания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 Ошибки памяти и свидетельские показания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Глава 8. Память: теории и нейрокогнитология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 Первые исследования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 Нейрокогнитология памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Два хранилища памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Место памяти в процессе познания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Модели памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Модель Во и Нормана . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Модель Аткинсона и Шифрина . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Уровень воспроизведения (УВ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Уровни обработки (УО): Крэйк . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Эффект соотнесения с собой (ЭСС) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 Эпизодическая и семантическая память: Тульвинг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 Коннекционистская (PDP) модель памяти: Румельхарт и Мак=Клелланд . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Глава 9. Репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 Семантическая организация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 Ассоцианистский подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 Организующие переменные: Бауэр . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
Когнитивные модели семантической памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Теоретико=множественные модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Модель сравнительных семантических признаков . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Сетевые модели . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Пропозициональные сети . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 Репрезентация знаний — нейрокогнитивистская позиция . . . . . . . . . . . . . . . . 316 Поиск неуловимой энграммы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 О чем говорят нам больные амнезией, когда они забывают . . . . . . . . . . . . 317 Знание «что» и знание «как» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Таксономия структуры памяти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Память: консолидация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 Коннекционизм и репрезентация знаний . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Глава 10. Мысленные образы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Исторический обзор . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 Образы и когнитивная психология . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Гипотеза двойного кодирования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 Концептуально=пропозициональная гипотеза . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Гипотеза функциональной эквивалентности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 Нейрокогнитивные данные . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Когнитивные карты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Мысленные карты: где я? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Синестезия: звучание цвета . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 Глава 11. Язык (I): структура и абстракции . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 Язык: познание и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 Лингвистика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 Лингвистическая иерархия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 Фонемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Морфемы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 Синтаксис . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 Теория грамматики Хомского . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 Трансформационная грамматика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Психолингвистические аспекты . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Врожденные способности и влияние окружения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Гипотеза лингвистической относительности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Когнитивная психология и язык: абстрагирование лингвистиче= ских идей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 «Война призраков»: Бартлетт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 «Муравьи ели желе»: Брансфорд и Франкс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374
Знание и понимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 «Мыльная опера», «воры» и «полиция» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 Кинч и ван Дейк: «Копы и штрафные квитанции» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Модель понимания: Кинч . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 Пропозициональная репрезентация текста и чтения . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 Язык и нейронаука . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 Глава 12. Язык (II): слова и чтение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 Объем восприятия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 Обработка текста: регистрация движений глаз . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 Лексические задачи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Опознание слов: когнитивно=анатомический подход . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 Понимание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 Глава 13. Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 Онтогенетическое развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 Нейрокогнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 Сравнительное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Психология развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 Ассимиляция и аккомодация: Пиаже . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 Разум в обществе: Выготский . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 Выготский и Пиаже . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 Нейрокогнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 Развитие нервной системы в раннем возрасте . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 Окружение и развитие нервной системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 Исследования латерализации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 Когнитивное развитие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 Интеллект и способности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Развитие навыков приобретения информации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 Память . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 Познание «высшего порядка» у детей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 Формирование прототипа у детей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 Глава 14. Мышление (I): формирование понятий, логика и принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459 Мышление . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 Формирование понятий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Ассоциация . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 Проверка гипотез . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463
Логика . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 Умозаключения и дедуктивное рассуждение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 Формальное мышление . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 470 Принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 Индуктивное рассуждение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 Принятие решений в «реальном мире» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 478 Рассуждение и мозг . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482 Оценка вероятностей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 Фреймы решения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 487 Репрезентативность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 Теорема Байеса и принятие решений . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 Принятие решений и рациональность . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 Глава 15. Мышление (II): решение задач, творчество и человеческий интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 Решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 Гештальт=психология и решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 Репрезентация задачи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 Внутренняя репрезентация и решение задач . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 Творчество . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Творческий процесс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Творчество и функциональная устойчивость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 Творчество с точки зрения теории инвестирования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 Анализ творчества . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 512 Человеческий интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 Проблема определения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 Когнитивные теории интеллекта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 516 Нейрокогнитология и интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 Глава 16. Искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 Искусственный интеллект: начало . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 Компьютеры . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 Компьютеры и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 539 Искусственный интеллект и человеческое познание . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 Машины и разум: «имитирующая игра» и «китайская комната» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 «Имитирующая игра», или тест Тюринга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 «Китайская комната» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 Опровержение «китайской комнаты» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 Восприятие и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 Распознавание линий . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 Распознавание паттернов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 551 Распознавание сложных форм . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555
Язык и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559 ELIZA, PARRY и NETtalk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 560 Значение и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 563 Непрерывное распознавание речи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 Программа понимания языка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 Решение задач, игры и искусственный интеллект . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 Компьютерные шахматы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 Искусственный интеллект и художественное творчество . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 572 Роботы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 Будущее искусственного интеллекта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 Искусственный интеллект и научные исследования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580 Рекомендуемая литература . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 581 Алфавитный указатель . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583
